"Και στο λήσταρχο ψωμί και στ' απόσπασμα χαμπέρι! "

Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

Θύρας συνέχεια.

Όλα τα υλικά προέρχονται από τα σκουπίδια. Λίγος κόπος και η κατασκευή ολοκληρώθηκε.
Τώρα θα περιμένουμε ήσυχα ήσυχα να σκουριάσει...

Τετάρτη, 23 Νοεμβρίου 2016

Αρχαιολογικό & Ιστορικό συνέδριο


Ηγουμενίτσα 8-11 Δεκέμβρη 2016


Το πρόγραμμα



Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2016

κάννες από πιστόλες

Του φτωχού το εύρημα, όλο καρφιά και...κάννες! Αν έχει κανένας τα υπόλοιπα, μπορεί να σιάσουμε τέσσερις πιστόλες!

Τρίτη, 15 Νοεμβρίου 2016

ΛΙΟΤΡΙΒΕΙΑ


Όσοι θέλετε να περιηγηθείτε σε σκονισμένες αποθήκες και παλιά λιοτρίβεια (και σας τρώει η περιέργεια να μάθετε πως λειτουργούσαν) ελάτε απόψε  το απόγευμα στο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Ηγουμενίτσα.

Σάββατο, 12 Νοεμβρίου 2016

HERA

Στο αρχαιολογικό Μουσείο της Ηγουμενίτσας, την Τρίτη το απόγευμα, θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με θέμα: ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ.
Εκτός απ' τους άλλους εκλεκτούς ομιλητές, θα μιλήσω κι εγώ για τα λιοτρίβεια της Θεσπρωτίας.
Θα είναι η πρώτη παρουσίαση μιάς δουλειάς που έχει ξεκινήσει πριν από πολλά χρόνια, και τώρα πλησιάζει προς την ολοκλήρωσή της. Θα χαρώ να τα πούμε από κοντά...

Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016

Η ιστορία της κλειδαριάς

Δεν ήξερα ότι υπάρχει Σύλλογος Κλειθροποιών. Τους βρήκα τυχαία ψάχνοντας στο διαδίκτυο για παλιές κλειδαριές και τον τρόπο λειτουργίας τους. Είδα ότι είχαν εκδώσει και βιβλίο και το παράγγειλα. Μίλησα με τον πρόεδρο και του είπα ότι ασχολούμαι με τις παλιές κλειδαριές.
Σήμερα το βιβλίο κατέφθασε δωρεάν!

Τρίτη, 8 Νοεμβρίου 2016

Περί...μαστόρων

Τα σεράγια της Παραμυθιάς
(Έλλη Παπαδημητρίου π. 1930)
"...Οι Καραγκιοζαίοι έκαναν στην Παραμυθιά τα σεράγια τα Πριονιάτικα
 και το σπίτι του μεγαλέμπορα Ρίγγα..."
Το σπίτι του Ρίγγα

Σήμερα το πρωί με περίμενε μια επιστολή από το φίλο μου Βασίλη Παπαγεωργίου από την Πυρσόγιαννη. Μου έστειλε τη δημοσίευσή του για το μάστορα Νίκο Κούπη, που έχτιζε στο Τσάμικο και τελικά έμεινε εδώ και πέθανε στην Ηγουμενίτσα το 1983.
"...Τελευταία κατέβηκα στην Ηγουμενίτσα. Έκανα πολλές και καλές δουλειές, όπως τις αποθήκες του Πιτούλη. Τη Θεσπρωτία, το παλιό Τσάμ'κο, τούχαν οι Πυρσογιαννίτες τσιφλίκι απ' τον καιρό του Κούρτ Πασά. Αφού πολλοί μαστόροι είχαν μάθει τ' αρβανίτ'κα. Οι Βαγγελάδες στη Σπλάντζα και στη Βέλιανη της Παραμυθιάς, οι Πετσιναίοι κι οι Μογγόλοι Πάργα και Πλεσίβιτσα, οι Ματαράδες Παλιά Σαγιάδα, Λιόψη, οι Λιντάδες στους Φιλιάτες, Πόβλα, Μουρσί, Κονίσπολη, οι Καλιναίοι στο Μαργαρίτι, Μπαμπούρια, Τσιαμαντά, οι Μπαζιουκάδες κι οι Περονάδες Γκρόπα, Σκορπιώνα, Μαργαρίτι, Καστρί, Πλαταριά, Γκρεκοχώρι. Οι Καραγκιοζαίοι έκαναν στην Παραμυθιά τα σεράγια τα Πριονιάτικα και το σπίτι του μεγαλέμπορα Ρίγγα, στο Καρβουνάρι το σπίτι του Μπέη Αγούς Μουχάμετ και του Τεφήκ Κεμάλ, οι Γαλαναίοι στο Πετσάρι το σπίτι του Αγά Τζαφέρη. Όλους τους μύλους και τα λιοτριβιά από Πέρδικα, Σιαράτι, Γκρεκοχώρι, Σπλάντζα, Πλαταριά, όλοι είναι γινομένοι απ’ τους Κακαγιωταίους και το Γιάννη Νούκο. Έκαναν το μύλο, τις ξυλοκατασκευές και τις ξυλόβιδες ακόμα. Δυό τζαμιά ωραία έχει καμωμένα ο Κύρκα Πούρτσιος με το γαμπρό τ', το Νικολάκη Τζιαμπολώλη, στη Γιάνναρη και στην Κώτσικα..." Ηγουμενίτσα, Ιούλιος 1983.

Βασίλη Παπαγεωργίου,ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΣΙΑ 1935, Ο μάστορας Νίκος Κούπης (1908-1993) και οι Γέφυρες στο Γκιρντανέ, στο συλλογικό Περί Πετρογέφυρων, Μαστόροι & Γεφύρια, Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών, σ. 284.




Το τζαμί της Κώτσικας.

"...Δυό τζαμιά ωραία έχει καμωμένα ο Κύρκα Πούρτσιος με το γαμπρό τ', το Νικολάκη Τζιαμπολώλη, στη Γιάνναρη και στην Κώτσικα..."
Το τζαμί στη Γιάννιαρη

Παρασκευή, 4 Νοεμβρίου 2016

αργάτης

Με το που καθαρίστηκε το παλιό λιοτρίβι της εκκλησιάς στο Πλαίσιο, φάνηκε κι ο παλιός αργάτης, που είχε μπλεχτεί με τα μπάζα.Στην ουσία (είπαμαν) είναι ένας κορμός δέντρου, που του έχουν ενσωματώσει δυο σίδερα, ένα στην κορφή απλό κι ένα στη βάση, κωνικό για να γυρίζει. Στη μέση υπάρχει μια τρύπα, όπου μέσα πέρναγαν ένα ξύλο για να μπορούν να το σμπρώχνουν δυό (ή και περσσότερα άτομα). Τα μεταλλικά στεφάνια (τα τουρκιά) τοποθετούνται για να μη σκίσει ο κορμός.
Εκεί τυλίγονταν το σκοινί, και σφίγγανε περσσότερο τη στάγκα με τις σφυρίδες.

(Σήμερα τακτοποίησα μερικά απ' αυτά τα τουρκιά. Αύριο -να θυμηθώ- να τα φωτογραφίσω.)

Πέμπτη, 3 Νοεμβρίου 2016

Κυνηγετικές και αλιευτικές ιστορίες

Τί χαλεύει ένα βιβλίο με κυνηγετικές ιστορίες, σ' ένα αντικυνηγικό ιστολόγιο;
Αν ήταν όλοι οι κυνηγοί σαν τον φίλο μου τον Κωστα Τσαντίνη, ευχαρίστως θα αναθεωρούσα ...μερικές ακραίες απόψεις μου!
Όταν ανέβηκα στη Μουργκάνα για να τον βρω το καλοκαίρι, ο δάσκαλος μου υποσχέθηκε αυτό το βιβλίο που μούστειλε σήμερα ταχυδρομικά. Το ξεφυλλίζω ήδη, απολαμβάνοντας τις όμορφες ιστορίες του. Θα σας ανεβάσω αποσπάσματα για να πάρετε μιά μικρή γεύση....

"ΘΕΜΑ: Περί εξωπετάξεως γκρα και χέσεως του υποφαινομένου υπό χήρας, καραπουτανάρας του κερατά και δε συμμαζεύεται..."σελ. 13

Τρίτη, 1 Νοεμβρίου 2016

Σαγιάδες: Άρης Κωνσταντινίδης



Το Σκάλωμα της Σαγιάδας από ψηλά. Σκίτσα του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, (21-12-1940) από το βιβλίο "Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ" που ανακάλυψε η Όλγα.

Παρασκευή, 28 Οκτωβρίου 2016

Οι Ιταλοί στο Φιλιάτι


Ιταλοί στρατιώτες υποστέλουν την ελληνική σημαία κι ανεβάζουν τη δικιά τους, σ' ένα μπαλκόνι στο Φιλιάτι. Οκτώβρης 1940. (Αρχείο: ISTITUTO LUCE)


Το ίδιο σπίτι στο Φιλιάτι.


Ο Ιταλός σκοπός στην πόρτα διαβάζει ένα γράμμα.


Οι Ιταλοί στρατιώτες, οχυρωμένοι πίσω από έναν χαμηλό μαντρότοιχο στο Φιλιάτι

Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2016

τουρλού


Μιά και το ρίξαμαν στα φαγητά, ένα έξοχο σαγιαδινό "τουρλού" από τα χέρια και τον κήπο της Χόρης!

Τρίτη, 25 Οκτωβρίου 2016

Κανθαρέλες

Από την χτεσινή εξόρμηση στα δάση της Πλεσίβιτσας.
Ο Βασίλης (ΚΑΝΕΛΑ ΚΑΙ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟ στη Βίτσα στο Ζαγόρι) προτείνει:
"Σώταρέ τα σκέτα, να βγάλουν το νερό τους, πρόσθεσε λάδι ή βούτυρο, σκόρδο, μαϊντανό και σβήσε με κρασί. Αν θέλεις βάζεις λίγο κρέμα γάλακτος και σέρβιρε με ζυμαρικά."


Η Αφροδίτη ξεκίνησε κιόλας!




Πέμπτη, 20 Οκτωβρίου 2016

Ανατομία μιάς κλειδαριάς (συνέχεια).


Άλλη μιά κλειδαριά απ' το Φιλιάτι. Πρέπει να είναι φερμένη από το εξωτερικό ή από μεγάλο αστικό κέντρο, γιατί δεν μοιάζει με τις συνηθισμένες κλειδαριές της περιοχής.
 Για μεγαλύτερη ασφάλεια, το κλειδί είχε σταυροειδή μορφή κι είχε τέσσερα αντί για ένα άγκιστρα. Όταν κάποιος γύριζε το κλειδί χτυπούσε κι η προσαρμοσμένη καμπανέλα, ειδοποιώντας ότι ανοίγει η θύρα! Την άνοιξα για να την καθαρίσω και να ξαναφτιάξω (με τη βοήθεια του Λάρη) τα ελατήρια, ώστε να ξαναλειτουργήσει.

Μετά από τη σχετική έρευνα με το Λάρη (στου Εφαψίωνος με το σχετικό μπουρδέτο -κανόκες αυτή τη φορά-!) βγήκε το συμπέρασμα ότι έπρεπε κάποιος να γυρίσει πρώτα το κλειδί δεξιόστροφα ώστε να ακουστεί το "κλικ" του κλειδώματος, και μετά να ανοίξει τη θύρα. Άλλη μια πρόσθετη ασφάλεια!
 Υ.Σ. Τώρα παιδευόμαστε με το κουδούνι γμτ!

Τετάρτη, 19 Οκτωβρίου 2016

τρυπάνια.

Με τα αγριόξυλα που χρησιμοποιούσαν κάποτε και τα μαλακά καρφιά, τα τρυπάνια ήταν απαραίτητα. Μιά μικρή συλλογή από τρυπάνια αντί για καλημέρα σήμερα...

Τρίτη, 18 Οκτωβρίου 2016

Τσαμουριά.

Τελικά διάβασα το βιβλίο του κ. Αθανάσιου Γκότοβου για την Τσαμουριά. Όπως προαναγγέλονταν στο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο, το βιβλίο συνεχίζει την παράδοση της συλλογικής ευθύνης των κακών μουσουλμάνων και την νέμεση που επήλθε από τους καλούς αντάρτες του Ζέρβα.
Το μόνο που προσθέτει στην ιστοριογραφία της περιοχής, είναι η άποψη του συγγραφέα ότι οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες επεδίωξαν εθνοκάθαρση (σσ. 11, 21,25, 37, 75) εναντίον των χριστιανών κατοίκων της Θεσπρωτίας (κάτι δηλαδή που έγινε μετά από τους χριστιανούς). Δεν νομίζω ότι οι προηγούμενοι μελετητές του θέματος (Αρχιμανδρίτης, Παυλίδης, Παπαμανώλης, Κραψίτης, Λιακόπουλος, ) έφτασαν ως εκεί. Οι υπόλοιποι ερευνητές  (δηλ. Μουσελίμης, Ζιάγκος, Μαντά, Μαργαρίτης, Μιχαλόπουλος, Σάρρας κλπ) είναι εγχώριοι διανοητές που υπηρετούν μια κομμουνιστογενή ελληνική ιστορική αφήγηση και στοχεύουν προφανώς σε κάτι περισσότερο από την διεύρυνση του γνωστικού ορίζοντα των αναγνωστών και την καλλιέργεια της κριτικής τους σκέψης...(σελ.74). Όποιος μιλάει για τα εγκλήματα των μουσουλμάνων είναι καλός ερευνητής, όποιος μιλάει και για τα εγκλήματα των χριστιανών είναι κομμουνιστογενής και υπηρετεί κάτι άλλο. Άσπρο μαύρο σε πανεπιστημιακή έκδοση. Η κατάληξη βέβαια: "Αυτή την αλήθεια [...] είναι υποχρεωμένο να αναδείξει το ελληνικό σχολείο στα πλαίσια της παιδείας του πολίτη.." (σσ. 75-76) είναι τουλάχιστον επικίνδυνη, όταν προέρχεται από έναν εκπαιδευτικό και μάλιστα παιδαγωγό της ανώτερης εκπαίδευσης. Ο καθένας μπορεί να έχει την άποψή του και να την προβάλει ελεύθερα. Όταν όμως κάποιος "...απαιτεί τη γενναιότητα της παραδοχής της ιστορικής αλήθειας από όλες τις πλευρές" (σ. 79) θα έπρεπε τουλάχιστον να αναφέρει στη βιβλιογραφία του και μερικά βιβλία της "άλλης όχθης" (έχουν γραφτεί αρκετά βιβλία από την αλβανική πλευρά που δεν γίνεται να απουσιάζουν εντελώς από μια σφαιρική μελέτη του θέματος).
Με τα σκουριασμένα όπλα από το οπλοστάσιο του Ζέρβα, δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τους ισχυρισμούς των Αλβανοτσάμηδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Οι "κουτόφραγγοι" δεν τρώνε κουτόχορτο!

Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2016

Κασνέτσι

Καλημέρα με το πιο μυστήριο κάστρο της Θεσπρωτίας, το Κασνέτσι (ή Καλιάς).
Έλεγχε το δρόμο που περνούσε από τα στενά της Κώτσικας (οι Κωτσικιώτες ως δερβέναγες, ανέλαβαν το ρόλο του κάστρου αργότερα) προς τη Γκούμανη (όπως είχε διαμορφωθεί στα υψώματα της Σπάταρης) και το λιμάνι της Γουμενίτσας (τα ύστερα Σύβοτα).
Θέλει πολύ ψάξιμο το κάστρο αυτό. Η σλάβικη ονομασία του μας πάει πολύ πίσω. Νάχε βάλει το χεράκι του ο Ιουστινιανός στην κατασκευή του; Είναι ένα από τα μυστήρια κάστρα που αναφέρει ο Προκόπιος;
Η φωτογραφία, από τον κάμπο της Σκέφαρης.

Σάββατο, 15 Οκτωβρίου 2016

Μύλοι Σκέφαρης (συνέχεια)





Φαίνεται ότι οι μύλοι στον κάμπο της Σκέφαρης δεν έχουν τελειωμό. Εντοπίσαμε πέντε και νομίσαμε ότι τελειώσαμε, αλλά περίμεναν άλλοι δυό στη στροφή. Σύνολο εφτά (χωρίς τους τελείως γκρεμισμένους)
Στο απογευματινό φως ξεχώριζαν οι (νεώτερες) επιγραφές πάνω στο σοβά.

Το σύνολο των δέκα (εντοπισμένων) μύλων στον κάμπο της Σκέφαρης!
"...Εδώ θα πρέπει να αναφερθούμε σε ένα επιχειρηματικό πνεύμα της εποχής του Βαγγέλ Γκόγκα (Στρουγγάρη), που είχε κατασκευάσει στις αστείρευτες πηγές της Σκεφαρης, δώδεκα αλευρόμυλους, οι οποίοι δούλευαν για λογαριασμό του σε εικοσιτετράωρη βάση. Οι μύλοι του Γκόγκα κάλυπταν επί Τουρκοκρατίας τις ανάγκες της επαρχίας Φιλιατών , μέρους της επαρχίας του Δελβίνου και μέρους της επαρχίας Ηγουμενίτσας. Στις χτιριακές εγκαταστάσεις υπήρχαν και μεγάλοι χώροι για διανυχτέρευση και αυτοεξυπηρέτηση αυτών που περίμεναν τη σειρά τους..."
Γιάννης Σάρρας, Ιστορικά Λαογραφικά περιοχής Ηγουμενίτσας, 1500-1950, Αθήνα 1985 σσ. 515-6.  


Παρασκευή, 14 Οκτωβρίου 2016

Το λιοτρίβι στο Φοινίκι

Το Φοινίκι είναι ένα παράθυρο προς το παρελθόν. Χτες, που για μιά ακόμα φορά το επισκέφτηκα, είχα μαζί μου τον ακούραστο Πίπη Καραμπίνα. Στο λιοτρίβι είχα ξαναπάει, αλλά τώρα, ύστερα από τόση δουλειά πάνω στο θέμα, ξεκαθάρισα κάποια πράγματα. Στη (φωτοσοπιασμένη) φωτογραφία το αλώνι.
Πατέρας και γιος, δοκιμάζουμε τον "αργάτη".
Ο "αργάτης" ή "εργάτης", ήταν ένας κορμός δέντρου, που τον λάξευαν στην κορφή για να περάσει από μια τρύπα της γρεντάς. (Συνήθως έβαζαν δυό γρεντές ειδικά για το "κατάρτι" του αλωνιού και τον αργάτη. Η στέγη ήταν πολύ ψηλά και δεν βόλευαν οι γρεντές της.) Ο κορμός στηρίζονταν στο πάτωμα μέσα στο λιθόστρωτο με ειδική μεταλλική βέργα.

Για να μη σκιστεί, του περνούσαν  μεταλλικά ελάσματα, τα "τουρκιά", όπως και στο κατάρτι. Στην κορυφή του κορμού περνούσαν έναν κρίκο κι εκεί έδεναν ένα χοντρό σκοινί. Την άλλη άκρη του την έδεναν στον ξύλινο μοχλό της πρέσσας. Στη μέση περίπου του κορμού, έκαναν μια τρύπα και περνούσαν ένα χοντρό ξύλο. Δημιουργούσαν έτσι έναν περιστρεφόμενο άξονα, που όταν τον έσπρωχναν τυλίγονταν το σχοινί τραβώντας το μοχλό της πρέσσας. Έτσι μπορούσαν να πιέσουν κι άλλο τις σφυρίδες με τον ελαιοπολτό (το "χαμούρι") κι έτσι να τρέξει περισσότερο λάδι.

Τετάρτη, 12 Οκτωβρίου 2016

Κώτσικα

Ο τεράστιος πλάτανος της Κώτσικας μπροστά από τον μιναρέ (έναν από τους ελάχιστους που έχουν απομείνει στη Θεσπρωτία). Σε πρώτο πλάνο η Γκόλφω.